Jak rozliczyć dochody uzyskiwane przez małoletnie dziecko?

Z pomocą przychodzą nam tutaj przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zmianami), a zwłaszcza art. 7 ustawy. W artykule tym czytamy: Dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych, z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku, podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dolicza się do dochodów rodziców, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci.
Jeżeli małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu, dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodu każdego z małżonków. Ostatnie zdanie nie ma zastosowania do małżonków, w stosunku do których orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów.

Jak można wywnioskować z powyższego przepisu, dzieci pełnoletnie, czyli po ukończeniu 18 roku życia, rozliczają się samodzielnie. Należy tutaj jednak zaznaczyć, że zgodnie z przepisami prawa cywilnego przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa (art. 10 §2 k.c.).

UWAGA!
Należy uznać, że w roku, w którym następuje osiągnięcie pełnoletności, dochody osiągnięte przez dziecko przed tą chwilą będą rozliczane jak dochody małoletniego.
Natomiast dochody osiągnięte już po okresie osiągnięcia pełnoletności dziecko rozlicza samo własną deklaracją PIT.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje, iż dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych z wyjątkiem dochodów z ich:
- pracy
- stypendiów oraz
- dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku,
dolicza się do dochodów rodziców, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci.

Inaczej mówiąc do dochodów rodziców dolicza się dochody małoletnich dzieci podlegające
opodatkowaniu na terytorium RP (w tym dochody zagraniczne):
- dochód z renty,
- dochód z praw majątkowych (np. zaległe wynagrodzenia wypłacone przez zakład pracy zmarłego rodzica),
- dochód z kapitałów pieniężnych,
- dochód z najmu, jeżeli rodzicom przysługuje prawo do pobierania pożytków z tego tytułu,
- dochód z innych źródeł.

Należy wówczas doliczyć dochody małoletniego do deklaracji rocznej rodziców, poprzez wypełnienie i złożenie formularza PIT/M.
• Jeżeli więc małżonkowie standardowo wypełniają PIT-36, w jego miejsce są zobowiązani złożyć PIT-36 wraz z załącznikiem PIT/M.
• Jeżeli rodzice rozliczają się ryczałtem, czyli wypełniają standardowo PIT-28 to powinni oprócz PIT-28 złożyć PIT-36 wraz z załącznikiem PIT/M.
• Jeżeli małżonkowie rozliczają się osobno, to dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodów każdego z małżonków.

W PIT/M wpisuje się przychód, koszty uzyskania tego przychodu, dochód, a także zaliczki od uzyskanych przez małoletnie dziecko przychodów z rent krajowych i zagranicznych, dzierżaw, praw majątkowych i innych.

Po wypełnieniu PIT/M dochód i sumę zaliczek należy przenieść w odpowiednie pozycje (od 131 do 134) zeznania PIT-36.
Podatek oblicza się w podwójnej wysokości połowy łącznej kwoty małżonków - rachunkowo kwota zostanie i tak podzielona po połowie.

Jeżeli jednak mamy do czynienia z dochodami małoletnich dzieci, które podlegają odrębnemu opodatkowaniu od rodziców, czyli przychodów z:
- pracy (umowa o pracę, zlecenie, dzieło),
- stypendiów (naukowe, socjalne),
- dochody z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku,
dziecko musi rozliczyć się na własnej deklaracji PIT-37 i posiadać musi własny numer NIP.

Oczywiście zobowiązanie to nadal spoczywa na rodzicu lub opiekunie prawnym dziecka. Mamy tutaj przecież nadal do czynienia z małoletnim, który nie może składać oświadczeń. Dlatego też w imieniu małoletniego dziecka zarówno wniosek o nadanie numeru NIP, jak i roczną deklarację PIT podpisuje rodzic posiadający władzę rodzicielską lub opiekun prawny.

Własną deklarację musi złożyć również małoletni, którego rodzice zostali pozbawieni prawa do pobierania pożytków na rzeczy dziecka.
Jeżeli pożytków nie możne pobierać jeden z małżonków - całość przychodów należy rozliczyć w deklaracji drugiego małżonka.

Istnieje zatem generalna zasada, że o dochodach małoletnich dzieci muszą pamiętać ich rodzice lub opiekunowie prawni. Bo albo muszą doliczyć dochody małoletniego dziecka do własnych dochodów albo w imieniu małoletniego dziecka rozliczyć je w jego imieniu.
Jeżeli dzieci zarabiają to my musimy pamiętać o rozliczeniu z fiskusem.

Przykład
Rodzice udostępnili firmie reklamowej wizerunek swojego dziecka, który został wykorzystany w reklamie. Firma zapłaciła za prawo z korzystania z wizerunku umówione wynagrodzenie. Jak rozliczyć dochód dziecka?

W sytuacji opisanej powyżej osoba małoletnia uzyskała wynagrodzenie z tytułu udostępnienia firmie reklamowej jej wizerunku. W pierwszej kolejności należy się zastanowić, czy wynagrodzenie to stanowi dochód małoletniego dziecka z jego własnej pracy.
W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych nie znajdziemy definicji pracy. Słownikowo pojęcie to zostało zdefiniowane jako celowa działalność człowieka zmierzająca do wytworzenia określonych dóbr materialnych lub kulturalnych; wytwór takiej działalności, zwłaszcza w dziedzinie nauki i kultury; zajęcie, zatrudnienie jako źródło zarobku.
Z powyższej definicji wynika, że pracą jest wszelka działalność, w efekcie której zostają wytworzone dobra materialne lub kulturalne i to niezależnie od uwarunkowań umownych na podstawie jakich jest ona świadczona. Czy zatem udostępnienie wizerunku może być uznane za pracę? Raczej chyba tutaj mamy do czynienia ze sprzedażą pewnego dobra niż świadczeniem pracy. Dziecko nie musiało się stawiać na sesji fotograficznej ani też nie wytwarzało żadnego dobra. Nie można zatem wynagrodzenia za udostępnienie wizerunku zakwalifikować jako dochód z pracy. Nie jest to tym bardziej dochód ze stypendiów ani też dochód z przedmiotów oddanych dziecku do swobodnego użytku. A w związku z powyższym, mając na uwadze przepis art. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy stwierdzić, że rodzice powinni doliczyć dochody swojego dziecka do swojego rozliczenia rocznego.

Autor: Magdalena Frankenberg-Baranik, doradca podatkowy, Finanspol sp. z o.o.

kwiecień 2011